Iedereen heeft het over AI in het onderwijs. Maar bijna niemand heeft het over de vraag die eronder ligt: wie leidt eigenlijk wie?
Sinds ruim een jaar lever ik vanuit een publiek-private samenwerking een structurele bijdrage aan het onderwijs via House of Digital. Niet als gastspreker die af en toe langskomt, maar als ondernemer die langdurig meedenkt en meebouwt aan hoe we studenten, docenten en organisaties voorbereiden op een wereld waarin AI niet meer verdwijnt.
De stand van zaken: energie én versnippering
Wat me steeds opvalt is het verschil tussen de snelheid van de technologie en de snelheid waarmee mensen zich aanpassen. Aan de ene kant zie je enorme energie. Docenten die experimenteren, studenten die tools gebruiken die twee jaar geleden nog niet bestonden, instellingen die beleid ontwikkelen. Aan de andere kant: versnippering. De ene instelling verbiedt ChatGPT, de andere omarmt het. De ene docent ziet AI als bedreiging voor kritisch denken, de andere als versneller ervan. Dat hoort bij een transitie. Maar het wordt een probleem zodra we niet meer met elkaar in gesprek gaan over de richting.
Dezelfde worsteling, aan beide kanten
De struggles die ik zie bij het onderwijs en het bedrijfsleven lijken verrassend veel op elkaar. Hoe integreer je AI zonder het menselijk oordeel te ondermijnen? Hoe voorkom je wat ik in mijn boek Modern leiderschap is geenalgoritme als automation bias beschrijf: de neiging om algoritmische uitkomsten klakkeloos over te nemen, simpelweg omdat het systeem het zegt? Hoe train je mensen in iets dat elke zes maanden verandert? En hoe zorg je dat niet alleen de digitaal vaardige groep verder komt, maar iedereen?
Die gedeelde worsteling is precies waar de verbinding ligt. Het bedrijfsleven zoekt mensen die begrijpen wanneer je een tool moet bevragen. Het onderwijs wil studenten afleveren die klaar zijn voor een arbeidsmarkt die zelf nog niet weet wat ze nodig heeft. Wat beide kanten nodig hebben zijn vertalers: mensen die de brug slaan tussen technologie en de menselijke kant van werk. In mijn boek beschrijf ik die vertaler als een van de meest onderschatte sleutelrollen van deze tijd.
Wat ik leerde tijdens de AI & Ondernemen-sessie
Op 11 maart dit jaar gaf ik een van de AI & Ondernemen-sessies voor House of Digital. Het ging over de EU AI Act en menselijk toezicht. Over bias, over hoe oude vooroordelen onbewust meereizen naar nieuwe besluitvorming. Over de ecologische voetafdruk van AI, en hoe slimme inzet juist kan bijdragen aan verduurzaming. Maar de les die bleef hangen was de eenvoudigste: AI versnelt je processen, maar kritisch blijven denken is en blijft mensenwerk.
Digitale transitie is een menselijk vraagstuk
Dat raakt aan de kern. Het gaat niet om welke tool je inzet, maar om het gedrag, de keuzes en de routines die eromheen ontstaan. Er is een verschil tussen digitale skills (kun je met de tools werken) en digitale volwassenheid: begrijp je wat je doet, waarom je het doet, en waar je stopt? Vaardigheden verouderen snel in dit tempo. Waar het om gaat zijn duurzame capaciteiten: oordeelsvermogen, ethisch redeneren, samenwerken met technologie zonder er ondergeschikt aan te raken. Dat is ook de rode draad in mijn boek: meer technologie vraagt om meer investeren in mensen, niet minder.
Die volwassenheid past niet in een training van twee uur. Het vraagt om een cultuur waarin je mag twijfelen, mag vertragen, mag zeggen: ik snap de uitkomst, maar ik vertrouw het nog niet. Technologie is een multiplier. Wat je ermee vermenigvuldigt, snelheid of zorgvuldigheid, dat kies je zelf. En die keuze vraagt om leiderschap dat investeert en zaait, niet alleen optimaliseert en snijdt.
Vooruitkijken: de organisaties die het verschil maken
De onderwijsinstellingen en organisaties die het verschil gaan maken zijn niet degene met de beste AI-tools. Het zijn de organisaties die investeren in het oordeelsvermogen van hun mensen. Die niet alleen vragen "kan AI dit?" maar ook "moeten we dit willen?" Want wat menselijk is, wordt juist waardevoller naarmate machines meer overnemen.
19 juni: Denktanksessie Onderwijs en AI, het actieplan
Op 19 juni breng ik die overtuiging in de praktijk tijdens de zesde en afsluitende denktanksessie van House of Digital. We blikken terug op de vijf eerdere sessies en kijken vooruit met een paneldiscussie. Ik neem jullie mee in een lezing over persoonlijk leiderschap als kompas in een AI-gedreven toekomst. Want wijsheid ontstaat door handelen, niet door wachten. En de vraag is niet of AI het onderwijs verandert. De vraag is wie er aan het stuur zit als het gebeurt.
Ben je docent, leidinggevende, ondernemer of beleidsmaker en wil je meedenken? Meld je aan via info@wesharetalent.com. Samen maken we werk van het MBO van de toekomst.
Jolanda ter Maten is AI & Ethics consultant, keynote spreker en auteur van Modern leiderschap is geenalgoritme (2026). Meer weten? Kijk op jolandatermaten.com